दोन बिले, एक समस्या
पुणे आणि पिंपरी-चिंचवडमधील गृहनिर्माण संस्था गेल्या काही महिन्यांत एक महागडा धडा शिकत आहेत. पाणी गृहीत धरता येणारी सुविधा नाही, आणि सांडपाणी बाहेर नेणारी पाइपलाइन आता पाणी आणणाऱ्या पाइपलाइनइतकीच महत्त्वाची आहे.
यंदा अनेक सोसायट्यांचे टँकर बिल दुप्पट किंवा तिप्पट झाले आहे. त्याच काळात महापालिकांनी सांडपाणी प्रक्रिया प्रकल्प (STP) चालत नसलेल्या सोसायट्यांवर कारवाई सुरू केली आहे. या दोन वेगळ्या गोष्टी नाहीत. जी सोसायटी आपल्या STP ला जमिनीत गाडलेला अनुपालनाचा डबा मानते, ती दोनदा भरते, एकदा टँकर बिलात आणि एकदा महापालिकेच्या दंडात.
टँकरची बाजू
पुण्याच्या दक्षिण आणि पूर्व उपनगरांत एक दिवसाआड महापालिकेच्या पुरवठ्यामुळे सोसायट्या खासगी टँकरकडे वळल्या. कोरड्या बोअरवेल, डिझेलचा खर्च आणि भरणा केंद्रांवरील लांब रांगांचे कारण देत टँकरचालकांनी काही आठवड्यांतच दर 30 ते 60 टक्क्यांनी वाढवले. वर्षाच्या सुरुवातीला ₹800 ते ₹1,000 असलेला 10,000 लिटरचा टँकर भागानुसार ₹1,200 ते ₹2,500 ला सांगितला गेला, आणि वाकड व बालेवाडीसारख्या भागांत पिण्याच्या पाण्याचे टँकर ₹3,000 पर्यंत पोहोचले.
सोसायट्यांनी सांगितलेले आकडे मोठे आहेत. येवलेवाडीतील सन एक्झोटिकाने मार्च ते जून दरम्यान टँकरवर सुमारे ₹7.5 लाख खर्च केले, दररोज जवळपास तीन टँकर. आंबेगावातील व्यंकटेश पुरमला आधी कधी टँकर लागले नव्हते, आणि दर दोन दिवसांनी तीन टँकर लागू लागल्यावर तिचे मासिक देखभाल बिल सुमारे ₹1 लाखाने वाढले. काही सोसायट्यांनी खर्च आटोक्यात ठेवण्यासाठी पाणी देण्याच्या वेळा ठरवल्या आणि जलतरण तलाव बंद केले.
सांडपाण्याची बाजू
पिंपरी-चिंचवड महापालिकेने (PCMC) चालू नसलेल्या STP मुळे 24 गृहनिर्माण संस्थांचा पाणीपुरवठा आधीच तोडला आहे. पर्यावरण विभागाच्या तपासणीत आढळले की शहरातील 494 खासगी STP पैकी, ज्यांची एकूण क्षमता 106 MLD आहे, 125 प्रकल्प जे 23 MLD चे आहेत, चालूच नव्हते.
PCMC ने मोठ्या सोसायट्या आणि प्रकल्पांसाठी नवे शुल्कही प्रस्तावित केले आहे: प्रति निवासी युनिट ₹500 आणि प्रति मलनिस्सारण जोडणी ₹10,000, जे प्रकल्प अतिरिक्त प्रक्रिया केलेले पाणी पुन्हा वापरण्याऐवजी महापालिकेच्या जाळ्यात सोडतात. राज्याचा नियम STP ने किमान 50 टक्के प्रक्रिया केलेले पाणी पुन्हा वापरावे असे सांगतो, पण PCMC च्या स्वतःच्या आकडेवारीनुसार खासगी सोसायट्यांचा प्रत्यक्ष पुनर्वापर सुमारे 30 टक्के आहे. हीच तफावत या शुल्काचे लक्ष्य आहे.
चिखली-मोशी-चऱ्होली हाउसिंग सोसायटी फेडरेशनने या प्रस्तावाला विरोध केला आहे. तिचा युक्तिवाद असा की ज्या विकासकांनी लहान किंवा निकृष्ट STP बसवले, त्यांना तो खर्च वर्षांनी रहिवाशांवर टाकू देऊ नये. या प्रस्तावाचे काहीही होवो, दिशा स्पष्ट आहे. महापालिका कमकुवत STP अनुपालन सहन करण्यापासून त्याची किंमत लावणे आणि दंड करण्याकडे सरकत आहेत, जोडणी तोडून, NOC च्या अटींतून आणि आता थेट शुल्कातून.
गृहनिर्माण संस्था सांभाळत आहात?
उपविधीनुसार बिले आपोआप तयार करा, वसुलीचा मागोवा घ्या आणि ऑडिट-रेडी अहवाल मिळवा — ५० सदनिकांपर्यंतच्या संस्थांसाठी मोफत.
मोफत सुरुवात कराचालू STP हा बचाव आहे, केवळ अनुपालनाचा खर्च नाही
अंधेरी पश्चिमेतील एव्हरशाइन कॉस्मिक सहकारी गृहनिर्माण संस्था, 186 फ्लॅटची इमारत, 2016 पासून मूव्हिंग बेड बायोफिल्म रिअॅक्टरने स्वतःचे सांडपाणी प्रक्रिया करत आहे. ती बागा, शौचालय फ्लशिंग आणि सामायिक जागांची धुलाई यासाठी दररोज सुमारे 1.24 लाख लिटर पाणी पुनर्वापरात आणते.
पुनर्वापराच्या पाण्याने जे भागत नाही त्यासाठी संस्थेला अजूनही दररोज सुमारे तीन 20,000 लिटरचे टँकर लागतात, म्हणजे महिन्याला जवळपास ₹2 लाख. तिच्या सेक्रेटरीचा अंदाज आहे की प्रकल्पाशिवाय तूट एकूण मागणीच्या 60 टक्क्यांपेक्षा जास्त असती, आणि टँकर खर्च खूपच जास्त.
प्रकल्प फुकट नाही. सुरुवातीला सुमारे ₹6 लाख लागले, वार्षिक देखभाल सुमारे ₹8 लाख आहे, त्यावर चोवीस तास चालणाऱ्या पंपांची वीज, आणि प्रक्रिया रसायने नळाच्या फिटिंग्ज झिजवतात. तरीही हा माहीत असलेला, अंदाजपत्रकात बसणारा खर्च आहे. एकाच हंगामात 60 टक्के उसळू शकणारे टँकर बिल तसे नाही.
तुमच्या समितीने काय तपासावे
STP ला बिल्डरने बसवलेली आणि फॅसिलिटी मॅनेजर शांतपणे चालवत असलेली गोष्ट मानणे थांबवा. यापासून सुरुवात करा:
- तुमच्या फॅसिलिटी मॅनेजर किंवा AMC विक्रेत्याकडून प्रकल्पाची प्रत्यक्ष पुनर्वापर टक्केवारी विचारा, आणि नियामक लागू करत असलेल्या 50 टक्के मानकाशी प्रामाणिकपणे तुलना करा.
- तुमची सोसायटी तुमच्या शहरात STP चालवणे बंधनकारक करणारी बांधकाम क्षेत्राची मर्यादा ओलांडते का ते शोधा, आणि स्थानिक संस्थेच्या आवश्यकता तपासा.
- Consent to Operate आणि AMC चे कागद अशा फाइलमध्ये ठेवा जी समितीच्या ताब्यात असेल, बिल्डरकडून हस्तांतरण सांभाळलेल्या व्यक्तीकडे नाही.
- तयार झालेले आणि पुन्हा वापरलेले प्रक्रिया केलेले पाणी यांच्या दैनंदिन किंवा साप्ताहिक नोंदी ठेवा, म्हणजे नोटीस आली तर तुम्ही आकडे दाखवू शकाल.
- STP च्या देखभालीला 'दुरुस्ती' मध्ये दडवण्याऐवजी अंदाजपत्रकात स्वतंत्र शीर्षक करा.
हे हिशेबात नीट दाखवा
STP चा चालू खर्च खरा पैसा आहे आणि तो दिसला पाहिजे. AMC शुल्क, प्रकल्पाची वीज, रसायने आणि बदललेले भाग वेगळ्या खर्च शीर्षकात ठेवा, म्हणजे सर्वसाधारण सभेला दिसेल की प्रकल्पावर काय खर्च होतो आणि तो किती टँकर खर्च वाचवतो. कधी महापालिकेचे शुल्क किंवा दंड आला, तर काय भरले आणि का याची स्वच्छ नोंदही तुमच्याकडे असली पाहिजे.
नोटीसची वाट पाहू नका
यासाठी राज्य सरकार किंवा तुमच्या महापालिकेने सक्ती करण्याची वाट पाहण्याची गरज नाही. ज्या सोसायट्या पुनर्वापराची उद्दिष्टे आताच गाठतील, त्या पुढचा शुल्क प्रस्ताव किंवा पाणी कपातीची नोटीस सेक्रेटरीच्या टेबलावर आल्यावर मजबूत स्थितीतून बोलतील, आणि पुढच्या वेळी पावसाळा कमी पडला तर कमी धोक्यात असतील.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
पुण्यातील गृहनिर्माण संस्थांचे टँकर बिल जास्त का आहे?
यंदा एक दिवसाआड महापालिका पुरवठ्यामुळे अनेक सोसायट्या खासगी टँकरकडे वळल्या. कोरड्या बोअरवेल, डिझेल खर्च आणि लांब रांगांचे कारण देत चालकांनी दर 30 ते 60 टक्क्यांनी वाढवले, म्हणून आधी ₹800 ते ₹1,000 असलेला 10,000 लिटरचा टँकर ₹1,200 ते ₹2,500 ला सांगितला गेला.
चालू नसलेल्या STP मुळे महापालिका पाणी तोडू शकते का?
PCMC ने चालू नसलेल्या STP मुळे 24 गृहनिर्माण संस्थांचा पाणीपुरवठा आधीच तोडला आहे. तुमच्या Consent to Operate आणि स्थानिक संस्थेच्या नियमांतील अटी तपासा.
प्रक्रिया केलेल्या सांडपाण्यावर PCMC चे शुल्क काय आहे?
PCMC ने मोठ्या प्रकल्पांसाठी प्रति निवासी युनिट ₹500 आणि प्रति मलनिस्सारण जोडणी ₹10,000 प्रस्तावित केले आहे, जे अतिरिक्त प्रक्रिया केलेले सांडपाणी पुन्हा वापरण्याऐवजी महापालिकेच्या जाळ्यात सोडतात. हा प्रस्ताव आहे आणि गृहनिर्माण फेडरेशनने त्याला विरोध केला आहे, म्हणून ताजी स्थिती तपासा.
STP ने किती प्रक्रिया केलेले पाणी पुन्हा वापरावे लागते?
वृत्तांत उद्धृत केलेला राज्याचा नियम किमान 50 टक्के पुनर्वापर मागतो. PCMC च्या आकडेवारीनुसार खासगी सोसायट्यांचा प्रत्यक्ष पुनर्वापर सुमारे 30 टक्के आहे.
STP चालवणे खर्चाला परवडते का?
एव्हरशाइन कॉस्मिकच्या उदाहरणात प्रकल्पावर सुरुवातीला सुमारे ₹6 लाख आणि चालवायला वार्षिक सुमारे ₹8 लाख लागले, पण तिच्या सेक्रेटरीचा अंदाज आहे की त्याशिवाय टँकरची तूट मागणीच्या 60 टक्क्यांपेक्षा जास्त असती. प्रत्येक सोसायटीचे आकडे वेगळे असतात, म्हणून तुमचे काढा.
SocietyBee मध्ये पहा
अधिकृत आणि संदर्भ स्रोत
- Pune Water Crisis: Tanker Costs Push Housing Society Maintenance Bills Up by ₹2 Lakh a Month, The Bridge Chronicle
- Pune Water Crisis Deepens: Tanker Prices Touch Rs 3,000, Punekar News
- PCMC to Levy Charges on Treated Wastewater Discharged by Large Housing Societies, Punekar News
- From waste to water: Mumbai housing society leads the way in sustainable sewage treatment, Citizen Matters
Yogesh Randive
संस्थापक, SocietyBee
योगेश यांनी मुंबईतील गृहनिर्माण संस्थांना एक्सेलमध्ये हिशोब सांभाळताना अनेक वर्षे मदत केल्यानंतर SocietyBee उभारले. ते महाराष्ट्र सहकार कायदा, संस्था लेखांकन आणि भारतात गृहनिर्माण संस्था चालवण्याच्या व्यावहारिक वास्तवाबद्दल लिहितात.